Kleszcze, kleszczowe zapalenie mózguW maju bardzo chętnie korzystamy z uroków wiosennej pogody. Spacery wśród drzew pozwalają głęboko odetchnąć, ciepło promieni słonecznych prowokuje do zrzucenia kurtek. W tym sielskim obrazku nie wszystko jest jednak idealne – rozpoczyna się sezon kleszczowy. Co zrobić, by te małe, złowrogie żyjątka nam nie zaszkodziły?

Wbrew powszechnej opinii, kleszcze to nie tylko mieszkańcy lasu (tu żyją kleszcze pospolite) – na swoje ofiary polują także na polanach i ścieżkach (kleszcze łąkowe), a obrzeżki gołębie, pod nieobecność gołębi, przychodzą do mieszkań przez otwarte okna i kanały wentylacyjne. Poprzez temperaturę ciała, zapach potu i wydychany dwutlenek węgla, kleszcze potrafią wyczuć potencjalną ofiarę z odległości 20 metrów. Mogą żerować na niej nawet 6–7 dni i wypić w tym czasie ok. 2 ml krwi. Ilość stosunkowo niewielka, więc nie jest to główny powód, by nie lubić tych pajęczaków. Niestety coraz więcej kleszczy jest nosicielami groźnych krętków boreliozy i wirusów zapalenia mózgu. Zarażenie wirusami następuje nie tylko po ukłuciu kleszcza, ale także po wypiciu mleka prosto od krowy czy kozy, na których żerowały zakażone kleszcze lub po zjedzeniu masła lub sera z takiego mleka. Wirus ginie dopiero podczas pasteryzacji.

Najczęstszym objawem wczesnej postaci boreliozy jest wędrujący rumień. Inne zmiany to gorączka, ból głowy, osłabienie. Objawy te ustępują w ciągu 3 miesięcy i u części chorych rozwija się postać wczesna rozsiana, która może przybierać postać zapalenia stawów, neuroboreliozy lub zapalenia mięśnia sercowego. Po wielu latach od zakażenia u części chorych dochodzi do zanikowego zapalenia skóry, przewlekłego zapalenia stawów, powikłań neurologicznych. Zakażenie leczy się za pomocą antybiotyków.

Kleszczowe zapalenie mózgu jest chorobą wirusową atakującą ośrodkowy układ nerwowy. Łagodny przebieg (nudności, wymioty, biegunka) kończy się pełnym wyzdrowieniem, ale ciężki, wiąże się z długotrwałymi konsekwencjami (zaburzeniami koncentracji, depresją, niedowładami, porażeniami, zanikiem mięśniowym), a nawet śmiercią. U dzieci KZM przebiega najczęściej jako zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i kończy się pełnym wyzdrowieniem, a ryzyko ciężkiego przebiegu choroby wzrasta z wiekiem. Stosuje się leczenie objawowe (przeciwgorączkowe, przeciwzapalne, przeciw obrzękowi mózgu, przeciwdrgawkowe, rehabilitację) – nie ma możliwości leczenia przyczynowego.

Trudno zamknąć się w czterech ścianach, by unikać kleszczy, albo zakrywać ciało od stóp do głowy w upały. Bardzo ważne jest zatem, że dokładnie oglądać swoje ciało w poszukiwaniu tego małego wroga. Jeśli, go znajdziemy najlepiej uchwyć go pęsetą tuż przy skórze i ruchem lekko obrotowym energicznie pociągnąć do góry, a potem zdezynfekować miejsce żerowania. Jeżeli w ciągu 2–3 tygodni pojawią się objawy przypominające grypę (gorączka do 38°C, bóle mięśni, głowy, stawów, żołądka) lub jeśli w ciągu 1–5 tygodni wystąpi rumień, konieczna jest wizyta u lekarza.

Nie ma szczepionki przeciwko boreliozie, ale istnieją skuteczne szczepionka przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu:

  • Encepur K – dla dzieci od 1 do 11 roku życia
  • Encepur Adults – dla osób powyżej 12 lat
  • FSME-Immun Junior – dla dzieci między 2 a 16 rokiem życia
  • FSME-Immun – dla osób powyżej 16 lat

Schemat szczepień jest 3 dawkowy: drugą dawkę podaje się 1-3 miesiące po pierwszej, a trzecią 5-12 miesięcy po drugiej. W razie potrzeby można stosować wersje przyspieszoną. W takim przypadku drugą dawkę szczepionki Encepur podaje się w 7 dniu od pierwszej, a trzecią w 21 dniu. Z kolei drugą dawkę FSME-Immun można podać po 2 tygodniach od pierwszej.

Jeśli chodzi o szczepienia przypominające, to pierwszą dawkę należy podać nie później niż po 3 latach po trzeciej dawce, a kolejne dawki po upływie 3-5 lat od ostatniej dawki przypominającej.

Zapytaj swojego lekarza o korzyści płynące ze szczepienia przeciwko kleszczowemu zapalaniu mózgu.